Doğu Çınarı-Üsküdar-2423

DOĞU ÇINARI-ÜSKÜDAR-2423 (PLATANUS ORIENTALIS)

A A

Anavatanım Türkiye, Balkanlar, İran ve Hindistan´dır. Çınargiller (platanaceae) ailesindenim.

İstanbul´da yaygın olarak sahil kesimlerinde; Beşiktaş, Bakırköy, Fatih, Sarıyer, Beyoğlu, Adalar, Kadıköy, Kartal, Beykoz ve Üsküdar ilçelerinde yayılış gösteririm.

1815 yılından beri Üsküdar Mihrimah Sultan Cami bahçesinde bulunmaktayım. 34 metre boya, 142 cm. gövde çapına sahibim.

Çok heybetli ve gösterişli olan habitusum geniş bir tepe yapar. Büyük boylu, yaprağını döken bir ağacım.

55 metre boya, 8.5 metre gövde çapına ulaşabilirim. Ortalama 2000 yıl yaşarım. Yaklaşık 6 metre gövde çapı ile ülkemizdeki en kalın türüm İznik´te bulunmaktadır.

Başlangıçta gövde kabuğum açık gri veya yeşilimsi gri renkli, daha sonraki dönemlerde küçük levhalar halinde kalkar ve yavaşça dökülür.

Yapraklarım derin loplu, oval ve yıldız şeklindedir. Önceleri koyu yeşil renkte, sonbahara doğru sarı ve kahverengi olur.

Erkek çiçeklerim kırmızı renkli, küresel kurullar oluşturur. Bu kürelerin birkaçı bir sapın üzerine dizili olabilir. Dişi çiçek kurullarım bir ya da birkaçı bir sapın ucunda tüylü, kahverengi küreler biçimindedir.

Uzun bir sap üzerinde, 2-6 adetten oluşan küre biçimli meyvelerim vardır. Meyvelerim önceleri yeşil, sonbaharda olgunlaştığında açık kahverengidir.

Yapraklarım ve kabuğum tıbbi alanlarda kullanılmakla beraber sanatçılar tarafından yaprak oymacılığı için de kullanılmaktadır. Odunum, iç mekan mobilyalarının yapımında kullanılmakta, dallarım ve köklerimden kumaş boyası elde edilmektedir.

Ülkemizde "Milli Ağaç" olarak bilinirim. Bunun nedeni Osmanlı İmparatorluğu´nun kurucusu Osman Bey´in rüyasına dayanmaktadır. Osman Bey, bir gün Şeyh Edebali´nin evinde misafir olur. Uyurken bir rüya görür. Rüyasında kendisi Şeyh Edebali´nin yanında yatarken, Edebali´nin göğsünden bir hilal doğar. Hilal biraz yükseldikten sonra büyür, büyür ve dolunay haline gelince kendisinin göğsüne girer. Daha sonra göğsünden bir ağaç bitip büyümeye, yükselmeye başlar. Bu bir Çınar Ağacı´dır. Büyüdükçe yeşerir, güzelleşir. Dallarının gölgesiyle bütün dünyayı kaplar, dünyanın her tarafından insanlar grup grup gelip çok mutlu ve neşeli olarak bu çınarın gölgesine girer. Osman Gazi, rüyasını Şeyh Edebali´ye anlatır. Edebali Hazretleri kısa bir tefekkürün ardından "Ey oğul, sana müjdeler olsun!" der, "göğsümden çıkan nur kızımdır (Bâlâ Hatun). Seni kuşatması evleneceğinize işarettir. Çınar ağacına gelince; sen büyük bir devlet kuracaksın. Evlatların adaletle hükmedecekler. Allah-u Teâlâ seni ve neslini insanların İslam´la şereflenmesine vesile edecektir." der.

Kanuni Sultan Süleyman´ın kızı Mihrimah Sultan tarafından deniz kenarında 1547 yılında Mimar Sinan´a külliye olarak inşa ettirilmiştir. Hazire giriş kapısı yanında duvara monte edilmiş 1769 tarihli güneş saati, Osmanlı ilim hayatı ve taşçılık sanatının iftihar belgesidir. Mihrimah Sultan on yedisine bastığında, iki talibi vardır. Kızla evlenmek isteyenlerin biri Diyarbakır Valisi Rüstem Paşa, diğeriyse Mimar Sinan´dır. Padişah kızını Rüstem Paşa´ya verir. Mimar Sinan, Mihrimah Sultan´a kavuşamaz; bu nedenle sevgisini sanatına yansıtır. Üsküdar´da, 1540 yılında başladığı ve sekiz yılda tamamladığı Mihrimah Sultan Camii´nin dış çizgilerini sanki "etekleri yerleri süpüren bir kadın" çağrışımını verecek biçimde yansıtır. Mihrimah Sultan, Edirnekapı´da ikinci bir cami daha inşa ettirir. Koca Sinan, Mihrimah Sultan için yaptığı iki külliyenin içinde yer alan camilere bir de sır gizlemiştir. Mihrimah Sultan´ın güneş ile ay anlamına gelen ismine ithaf edercesine yılın sadece birkaç gününde, Edirnekapı Camisi´nin tek minaresi ardından güneş batarken, Üsküdar´daki caminin ardından ay doğmaktadır. Mihr-ü mah eşittir güneş ve ay.

 

Not: Bu ağaç, İBB Anadolu Yakası Anıt ve Korunmaya Değer Ağaçların Tespiti, Tescili, Ağaç Sağlığı ve Devrilme Riskinin Belirlenmesi Projesi kapsamında Anıt Ağaç olarak tespit edilmiştir. Detaylı bilgi için anadoluanitagaclar.com web sitemizi ziyaret edebilirsiniz.

Doğu Çınarı-Üsküdar-2423 - Platanus orientalis
Doğu Çınarı-Üsküdar-2423 - Platanus orientalis
Doğu Çınarı-Üsküdar-2423 - Platanus orientalis
Doğu Çınarı-Üsküdar-2423 - Platanus orientalis